Three assumptions carry the whole approach: psychic determinism (thoughts, feelings and slips have causes, often out of awareness), unconscious motivation (drives we do not see steer us), and childhood primacy (early relationships shape adult patterns). The counselor listens for repeating patterns, especially in how the client treats the counselor.

तीन मान्यताले पूरै विधि बोकेका छन्: मानसिक निर्धारणवाद (विचार, भावना र चिप्लिएका शब्दका कारण हुन्छन्, प्रायः थाहै नपाई), अचेतन प्रेरणा (नदेखिने आवेगले हामीलाई डोर्‍याउँछ), र बाल्यकालको प्राथमिकता (सुरुका सम्बन्धले वयस्क ढाँचा बनाउँछन्)। परामर्शकर्ताले दोहोरिने ढाँचा सुन्छ, खास गरी सेवाग्राहीले परामर्शकर्तासँग कस्तो व्यवहार गर्छ भन्नेमा।

Psychosexual stages, as the curriculum expects them. Freud held that pleasure-seeking energy settles on one body zone per stage, and that an unresolved stage leaves a "fixation" in the adult. Learn the table for the exam; then hold it lightly: neither the stages nor the popular "id-dominant / superego-dominant personality" typology is diagnostic, and neither has held up as evidence. What survives is the wider idea that early relationships and defences matter.

मनोलैङ्गिक (psychosexual) चरणहरू, पाठ्यक्रमले खोजेजस्तै। फ्रायडको भनाइ थियो: आनन्द खोज्ने ऊर्जा हरेक चरणमा शरीरको एउटा भागमा केन्द्रित हुन्छ, र नटुङ्गिएको चरणले वयस्कमा «फिक्सेसन» छोड्छ। परीक्षाका लागि तालिका सिक्नुहोस्; अनि हलुका गरी समात्नुहोस्: न यी चरण, न लोकप्रिय «इड-प्रधान / सुपरइगो-प्रधान व्यक्तित्व» वर्गीकरण निदान हो, न त प्रमाणमा टिकेका छन्। टिकेको कुरा फराकिलो विचार हो: सुरुका सम्बन्ध र प्रतिरक्षा-संयन्त्र महत्त्वपूर्ण छन्।

Behaviourism (Pavlov, Watson, Skinner) keeps only what can be seen and counted. Its wager: a troubling behaviour was learned, so it can be unlearned. Two kinds of learning do the work.

व्यवहारवाद (पाभलोभ, वाट्सन, स्किनर) ले देख्न र गन्न सकिने कुरा मात्र राख्छ। यसको दाबी: दुःख दिने व्यवहार सिकिएको हो, त्यसैले बिर्साउन पनि सकिन्छ। दुई किसिमको सिकाइले काम गर्छ।

Classical conditioning is learning by association: a neutral thing gets paired with something that already triggers a response, until it triggers the response alone.

क्लासिकल कन्डिसनिङ साहचर्यबाट सिकाइ हो: तटस्थ कुरा पहिल्यै प्रतिक्रिया जगाउने कुरासँग जोडिँदै जान्छ, अनि एक्लै पनि त्यही प्रतिक्रिया जगाउन थाल्छ।

Four words go with it: extinction (the bell without food, until the response fades), spontaneous recovery (it returns after a rest), generalisation (similar things trigger it too), discrimination (only the exact cue does). Watson's "Little Albert" (1920), an infant taught to fear a white rat paired with a loud noise, the fear spreading to rabbits and fur coats, is history, not a model: no ethics board would allow it today, and Albert was never deconditioned. A clinical example: after chemotherapy, the hospital waiting room alone can bring on nausea.

यसका चार शब्द: विलोपन (खानाविनाको घण्टी, प्रतिक्रिया हराउन्जेल), स्वतः पुनरागमन (आराम पछि फर्किने), सामान्यीकरण (मिल्दाजुल्दा कुराले पनि जगाउने), विभेदन (ठ्याक्कै त्यही सङ्केतले मात्र)। वाट्सनको «लिटल अल्बर्ट» (सन् १९२०), ठूलो आवाजसँग जोडिएको सेतो मुसासँग डराउन सिकाइएको शिशु, डर खरायो र रौँका कोटसम्म फैलिएको, इतिहास हो, नमुना होइन: आज कुनै नैतिक समितिले यसलाई अनुमति दिँदैन, र अल्बर्टको डर कहिल्यै हटाइएन। एउटा क्लिनिकल उदाहरण: किमोथेरापीपछि अस्पतालको प्रतीक्षालय मात्रैले वाकवाकी ल्याउन सक्छ।

Operant conditioning is learning by consequence. Skinner's ABC: an antecedent sets the scene, a behaviour happens, a consequence decides whether it happens again. Reinforcement always increases a behaviour; punishment always decreases it; "positive" means something is added, "negative" means something is taken away.

अपरेन्ट कन्डिसनिङ परिणामबाट सिकाइ हो। स्किनरको ABC: पूर्ववर्ती (antecedent) ले परिस्थिति बनाउँछ, व्यवहार (behaviour) हुन्छ, परिणाम (consequence) ले फेरि हुने कि नहुने तय गर्छ। पुनर्बलनले व्यवहार सधैं बढाउँछ; दण्डले सधैं घटाउँछ; «सकारात्मक» भनेको केही थपिनु, «नकारात्मक» भनेको केही हटाइनु।

Schedules decide how fast a habit forms and how long it stays. Continuous: every time (learned fast, lost fast). Fixed ratio: every fifth sale earns commission. Variable ratio: the slot machine, hardest of all to extinguish. Fixed interval: checking the post as delivery time comes near. Variable interval: checking for messages.

तालिका (schedules) ले बानी कति छिटो बस्छ र कति टिक्छ भन्ने तय गर्छ। निरन्तर: हरेक पटक (छिटो सिकिन्छ, छिटो हराउँछ)। स्थिर अनुपात: हरेक पाँचौँ बिक्रीमा कमिसन। परिवर्तनशील अनुपात: जुवाको मेसिन, हटाउन सबैभन्दा गाह्रो। स्थिर अन्तराल: हुलाक आउने बेला नजिकिँदै गर्दा हेरिरहने। परिवर्तनशील अन्तराल: सन्देश आयो कि भनेर हेरिरहने।

In the counselling room: systematic desensitisation pairs relaxation with a graded ladder of feared cues; behavioural activation schedules rewarding activity for a depressed client (worked step by step on page 24); a token economy rewards target behaviours with tokens exchanged later for privileges, useful in wards and classrooms, and only as fair as the adults running it. Aversion therapy, pairing a drink with a nausea-inducing drug, belongs to the history of the approach; it is not taught here as a technique.

परामर्श-कोठामा: सिस्टेमेटिक डिसेन्सिटाइजेसनले विश्रामलाई डरका सङ्केतको क्रमिक भर्‍याङसँग जोड्छ; व्यवहार-सक्रियताले उदास सेवाग्राहीका लागि सन्तोष दिने गतिविधिको तालिका बनाउँछ (पृष्ठ २४ मा चरणैपिच्छे); टोकन इकोनोमीले लक्षित व्यवहारलाई पछि सुविधामा साट्न मिल्ने टोकनले पुरस्कृत गर्छ, वार्ड र कक्षाकोठामा उपयोगी, तर चलाउने वयस्क जति न्यायोचित छन्, त्यति मात्र। रक्सीलाई वाकवाकी ल्याउने औषधिसँग जोड्ने अभिरुचि-विरोधी (aversion) थेरापी यस विधिको इतिहासमा पर्छ; यहाँ प्रविधिका रूपमा सिकाइँदैन।

The "third force" answered both Freud and the behaviourists: people are not driven by hidden urges or shaped only by rewards; given the right conditions they grow toward their own potential. Reality is what the person experiences, choice is real, and a person is a whole, not a bundle of symptoms.

«तेस्रो शक्ति» ले फ्रायड र व्यवहारवादी दुवैलाई जवाफ दियो: मानिस लुकेका आवेगले धकेलिएका वा पुरस्कारले मात्र बनेका होइनन्; उपयुक्त परिस्थिति पाए आफ्नै सम्भावनातिर बढ्छन्। यथार्थ भनेको व्यक्तिले अनुभव गरेको कुरा हो, छनोट वास्तविक हो, र व्यक्ति पूर्ण हो, लक्षणको पोको होइन।

Rogers' map of the self. The self-concept is the picture we hold of ourselves. Distress grows in the gap between the real self (who I am) and the ideal self (who I feel I should be). The gap is widened by conditions of worth: rules absorbed from parents and society such as "I am lovable only if I bring top marks", which teach a person to hide what they actually feel in order to stay accepted.

रोजर्सको आत्मको नक्सा। आत्म-धारणा (self-concept) हामीले आफ्नो बारेमा बोकेको चित्र हो। पीडा वास्तविक आत्म (म जे हुँ) र आदर्श आत्म (म जे हुनुपर्छ भन्ने लाग्छ) बीचको खाडलमा बढ्छ। खाडललाई योग्यताका सर्त (conditions of worth) ले फराकिलो पार्छ: «राम्रो अङ्क ल्याए मात्र म मायाको योग्य छु» जस्ता आमाबुबा र समाजबाट सोसिएका नियम, जसले स्वीकृत रहन आफ्नो साँचो भावना लुकाउन सिकाउँछन्।

Three core conditions. Rogers argued the relationship heals, and technique is secondary. He listed six necessary and sufficient conditions in 1957; three of them are what every counsellor is trained in: congruence (genuine, no professional mask), unconditional positive regard (warm acceptance without terms), and empathic understanding (feeling with, not for, and showing it). The client sets the pace and the topic; the counselor listens actively, reflects feeling, and clarifies rather than advises. This is why the six-approach table above calls it the foundation of all counselling.

तीन मूल सर्त। रोजर्सको तर्क थियो: सम्बन्धले निको पार्छ, प्रविधि दोस्रो हो। सन् १९५७ मा उनले छ आवश्यक र पर्याप्त सर्त सूचीबद्ध गरे; तीमध्ये तीनवटा हरेक परामर्शकर्ताले तालिम लिने कुरा हुन्: निष्कपटता (साँचो, पेसागत मुकुन्डोविना), निःसर्त सकारात्मक आदर (सर्तविनाको न्यानो स्वीकृति), र समानुभूतिपूर्ण बुझाइ (उसका लागि होइन, उससँगै महसुस गर्ने, र त्यो देखाउने)। गति र विषय सेवाग्राहीले तय गर्छ; परामर्शकर्ता सक्रिय सुन्छ, भावना प्रतिबिम्बित गर्छ, र अर्ती दिनुको सट्टा स्पष्ट पार्छ। माथिको तालिकाले यसलाई सबै परामर्शको जग भन्नुको कारण यही हो।

Maslow's hierarchy studied healthy, thriving people rather than patients and named five families of need: physiological (food, water, sleep, shelter); safety (from danger, from want, a predictable world); love and belonging; esteem (competence, respect, standing); and self-actualisation (becoming what one can be). Read it as a heuristic, not a staircase: needs overlap, a hungry person still loves, and which need comes first shifts with culture and circumstance. In Nepal after a flood, it is a reminder that counselling sits beside food, shelter and safety, not above them.

मास्लोको आवश्यकता-क्रम ले बिरामी होइन, स्वस्थ र फस्टाएका मानिस अध्ययन गर्‍यो र आवश्यकताका पाँच परिवार नाम दियो: शारीरिक (खाना, पानी, निद्रा, बास); सुरक्षा (खतरा र अभावबाट, अनुमान गर्न सकिने संसार); माया र अपनत्व; सम्मान (सक्षमता, आदर, हैसियत); र आत्म-सिद्धि (जे हुन सकिन्छ, त्यही बन्नु)। यसलाई भर्‍याङ होइन, अनुमानको सहारा मानेर पढ्नुहोस्: आवश्यकता खप्टिन्छन्, भोकाएको मानिसले पनि माया गर्छ, र कुन पहिले भन्ने संस्कृति र परिस्थितिसँगै फेरिन्छ। बाढीपछिको नेपालमा यो सम्झना हो: परामर्श खाना, बास र सुरक्षाको छेउमा बस्छ, तीभन्दा माथि होइन।

CBT (Aaron Beck; Albert Ellis reached similar ground with his REBT) starts from one observation: it is rarely the event alone that hurts, it is the event as we read it. Change the reading and the feeling and the behaviour shift with it. It is active, structured, time-limited and full of homework.

सीबीटी (एरोन बेक; अल्बर्ट एलिस आफ्नो REBT बाट उस्तै ठाउँमा पुगे) एउटा अवलोकनबाट सुरु हुन्छ: दुखाउने कुरा घटना मात्र विरलै हो, हामीले पढेको घटना हो। पढाइ फेर्दा भावना र व्यवहार पनि सँगै सर्छन्। यो सक्रिय, संरचित, समय-सीमित र गृहकार्यले भरिएको छ।

Beck's cognitive triad in depression: bleak automatic thoughts about the self ("I am useless"), the world ("everyone expects too much of me"), and the future ("nothing will change"). Three levels of cognition sit under them: automatic thoughts, the fast commentary that pops up in a situation; intermediate beliefs, the rules and if-thens ("if I work twice as hard, nobody will notice my mistakes"); and core beliefs, the absolute verdicts laid down early ("I am fundamentally broken").

बेकको संज्ञानात्मक त्रय उदासीमा: आफूबारे («म बेकामे छु»), संसारबारे («सबैले मबाट धेरै आशा गर्छन्») र भविष्यबारे («केही फेरिँदैन») निराश स्वचालित विचार। तिनका मुनि संज्ञानका तीन तह छन्: स्वचालित विचार, परिस्थितिमा झट्ट उम्रने छिटो टिप्पणी; मध्यवर्ती विश्वास, नियम र «यसो भए उसो» («दोब्बर मिहिनेत गरें भने कसैले मेरा गल्ती देख्दैन»); र मूल विश्वास, सानैमा बसेका निरपेक्ष फैसला («म भित्रैदेखि बिग्रेको छु»)।

Cognitive restructuring in six steps (the fuller version of the three-question check on page 04): 1) name the situation and rate the feeling, 0 to 100; 2) catch the automatic thought that ran through just before the peak; 3) examine the evidence with Socratic questions: what supports this, what contradicts it, am I treating a thought as a fact; 4) label the distortion, which puts a little distance between you and the thought; 5) write a fairer alternative that admits the real difficulty without inflating it; 6) re-rate the feeling. The aim is a truer thought, not a positive one, and thoughts are only one corner: body, behaviour and circumstances pull on feelings too, which is why CBT pairs thought-work with breath, activity and problem-solving.

छ चरणमा सोच-पुनर्संरचना (पृष्ठ ०४ को तीन-प्रश्न जाँचको पूरा रूप): १) परिस्थिति नाम दिनुहोस् र भावनालाई ० देखि १०० मा नाप्नुहोस्; २) भावना उत्कर्षमा पुग्नुअघि दौडेको स्वचालित विचार समात्नुहोस्; ३) सोक्रेटिक प्रश्नले प्रमाण जाँच्नुहोस्: यसलाई के ले समर्थन गर्छ, के ले खण्डन गर्छ, म विचारलाई तथ्य त मानिरहेको छैन; ४) विकृतिलाई नाम दिनुहोस्, जसले तपाईं र विचारबीच अलिकति दूरी बनाउँछ; ५) वास्तविक कठिनाइ स्वीकार्ने तर नबढाउने बढी न्यायोचित विकल्प लेख्नुहोस्; ६) भावना फेरि नाप्नुहोस्। लक्ष्य सकारात्मक होइन, बढी साँचो विचार हो, र विचार एउटा कुना मात्र हो: शरीर, व्यवहार र परिस्थितिले पनि भावनालाई तान्छन्, त्यसैले सीबीटीले विचार-कामलाई सास, गतिविधि र समस्या-समाधानसँग जोड्छ।