Section 05खण्ड ०५about 4 min · no rushकरिब ४ मिनेट · हतार छैन
05

Human development & human needsमानव विकास र मानव आवश्यकता

A counselor reads every client against a map of what is normal for that age and stage. The curriculum asks for three things: the determinants of development, Maslow's hierarchy of needs, and Erikson's eight psychosocial stages.

परामर्शकर्ताले हरेक सेवाग्राहीलाई त्यो उमेर र चरणका लागि के सामान्य हो भन्ने नक्सामा राखेर हेर्छ। पाठ्यक्रमले तीन कुरा माग्छ: विकासका निर्धारक, मास्लोको आवश्यकता-सोपान, र एरिक्सनका आठ मनोसामाजिक चरण।

Determinants of development · Maslow's hierarchyविकासका निर्धारक · मास्लोको सोपान

CTEVT PSC curriculumसीटीईभीटी पाठ्यक्रम

Development is driven by four interacting determinants: biological (genes, nutrition, health), cognitive (thinking processes maturing over time), socio-cultural (family, caste/ethnic context, norms, schooling), and environmental (poverty or security, village or city, disaster exposure). Human needs follow a rough order: Maslow's insight is that counselling a hungry, unsafe person about self-esteem skips the floors the building stands on.

विकासलाई चार अन्तरक्रियाशील निर्धारकले चलाउँछन्: जैविक (वंशाणु, पोषण, स्वास्थ्य), संज्ञानात्मक (उमेरसँगै परिपक्व हुँदै जाने सोच), सामाजिक-सांस्कृतिक (परिवार, जात-जाति सन्दर्भ, मूल्य-मान्यता, विद्यालय), र वातावरणीय (गरिबी वा सुरक्षा, गाउँ वा सहर, विपद्)। मानव आवश्यकताको मोटामोटी क्रम हुन्छ, मास्लोको अन्तर्दृष्टि: भोकै, असुरक्षित मानिसलाई आत्म-सम्मानको परामर्श दिनु भनेको जुन तलामा घर अडिएको छ, त्यही छोडेर माथि बनाउन खोज्नु हो।

SELF-ACTUALIZATION आत्म-साक्षात्कार Esteem: respect, achievement, ijjat सम्मान, आदर, उपलब्धि, इज्जत Love & belonging: family, friends, community माया र आत्मीयता, परिवार, साथी, समुदाय Safety: shelter, income, health, no violence सुरक्षा, बास, आम्दानी, स्वास्थ्य, हिंसा-मुक्त Physiological: food, water, sleep, warmth शारीरिक, खाना, पानी, निद्रा, न्यानो ← counselling starts where the client is ← परामर्श सेवाग्राही जहाँ छ, त्यहीँबाट सुरु हुन्छ
Maslow's hierarchy. In psychosocial work the bottom two floors are often the intervention: linking a flood-displaced family to shelter and cash support IS mental health care.
मास्लोको सोपान। मनोसामाजिक काममा तल्ला दुई तला नै प्रायः हस्तक्षेप हुन्: बाढी-विस्थापित परिवारलाई बास र राहतसँग जोड्नु पनि मानसिक स्वास्थ्य सेवा हो।

Erikson's eight psychosocial stagesएरिक्सनका आठ मनोसामाजिक चरण

CTEVT PSC curriculumसीटीईभीटी पाठ्यक्रम

Each stage is a crisis between two poles; resolving it grows a strength ("virtue"), failing it leaves a hazard the counselor will meet years later. Ages are approximate.

हरेक चरण दुई ध्रुवबीचको सङ्कट हो; समाधान भए शक्ति («गुण») बढ्छ, नभए वर्षौंपछि परामर्शकर्ताले भेट्ने जोखिम बाँकी रहन्छ। उमेर अनुमानित हुन्।

Stage · ageCrisisVirtueIf it fails: what walks into your room
1 · 0–1½Trust vs mistrustHopeDifficulty trusting anyone: including the counselor
2 · 1½–3Autonomy vs shame & doubtWillChronic shame, indecision, over-control
3 · 3–5Initiative vs guiltPurposeGuilt at wanting anything for oneself
4 · 6–12Industry vs inferiorityCompetence"I am not capable": school failure identity
5 · 12–18Identity vs role confusionFidelityDrift, peer-pressure vulnerability, identity crises
6 · 18–40Intimacy vs isolationLoveLoneliness, failed closeness, even inside marriage
7 · 40–65Generativity vs stagnationCare"What is my life for?": midlife emptiness
8 · 65+Integrity vs despairWisdomBitterness and despair when looking back
चरण · उमेरसङ्कटगुणअसफल भए, तपाईंको कोठामा के आउँछ
१ · ०–१½विश्वास वि. अविश्वासआशाकसैलाई विश्वास गर्नै गाह्रो, परामर्शकर्तालाई समेत
२ · १½–३स्वायत्तता वि. लाज-शंकाइच्छाशक्तिदीर्घ लाज, निर्णयहीनता
३ · ३–५पहल वि. अपराधबोधउद्देश्यआफ्ना लागि केही चाहँदा पनि दोषी महसुस
४ · ६–१२उद्यम वि. हीनतासक्षमता«म सक्दिनँ», विद्यालय-असफलताको पहिचान
५ · १२–१८पहिचान वि. भूमिका-अन्योलनिष्ठादिशाहीनता, साथी-दबाबमा जोखिम
६ · १८–४०घनिष्ठता वि. एक्लोपनप्रेमएक्लोपन, विवाहभित्रै पनि
७ · ४०–६५सृजनशीलता वि. ठहरावहेरचाह«मेरो जीवन केका लागि?», मध्य-जीवन रिक्तता
८ · ६५+अखण्डता वि. निराशाबुद्धिमत्ताफर्केर हेर्दा तिक्तता र निराशा
Test yourselfआफैंलाई जाँच्नुहोस्

1) Which Erikson stage is a school-refusing 8-year-old negotiating, and which virtue is at stake? 2) A father abroad for 12 of his son's 15 years: trace the possible impact through stages 1, 4 and 5. 3) Why does Maslow explain the failure of "just counsel her" for a woman in an unsafe marriage?

१) विद्यालय जान नमान्ने ८ वर्षे बच्चा एरिक्सनको कुन चरणमा छ, कुन गुण दाउमा छ? २) छोराका १५ मध्ये १२ वर्ष विदेशमा बिताएका बुबा, चरण १, ४ र ५ मा सम्भावित असर केलाउनुहोस्। ३) असुरक्षित विवाहमा रहेकी महिलालाई «परामर्श मात्र» किन पुग्दैन, मास्लोले कसरी बताउँछ?

Key pointsमुख्य बुँदा
  1. Development is shaped by biology, thinking, culture and environment acting together.
  2. Maslow: basic needs (food, safety) come before self-esteem; sometimes shelter and cash are the counselling.
  3. Erikson: each age has a task (trust, autonomy, identity, intimacy...); read the client against their stage.
  1. विकासलाई जीवविज्ञान, सोच, संस्कृति र वातावरणले सँगै आकार दिन्छन्।
  2. मास्लो: आधारभूत आवश्यकता (खाना, सुरक्षा) आत्म-सम्मानभन्दा पहिले; कहिलेकाहीं बास र पैसा नै परामर्श हो।
  3. एरिक्सन: हरेक उमेरको एउटा काम छ (विश्वास, स्वायत्तता, पहिचान, आत्मीयता...); सेवाग्राहीलाई उनको चरणअनुसार हेर्नुहोस्।
Quick checkछिटो जाँच

Three friendly questions to settle what you just read. This is reassurance, not a test: a wrong tap is part of learning, and you can try again.भर्खर पढेको कुरा सम्झन सघाउने तीन सहज प्रश्न। यो परीक्षा होइन, ढुक्क भएर सिक्ने अभ्यास हो: गलत छनोट पनि सिकाइकै अंश हो, फेरि प्रयास गर्न पाइन्छ।

The base of Maslow's pyramid is:मास्लोको पिरामिडको आधार:

Erikson's adolescent crisis is:एरिक्सनको किशोर-चरणको सङ्कट:

A school-refusing 8-year-old is negotiating which stage?विद्यालय जान नमान्ने ८ वर्षे बच्चा कुन चरणमा छ?

Learn moreथप सिक्नुहोस्

Pick one, not all.सबै होइन, एउटा रोज्नुहोस्।

Video seriesCrash Course Psychology: the development episodes ("The Growth of Knowledge" and "Monkeys and Morality"): Piaget, attachment and moral development in ~20 min total.पियाजे, आसक्ति र नैतिक विकास ~२० मिनेटमा।
BookErik Erikson, Childhood and Society: ch. 7 ("The Eight Ages of Man"): the original statement of the eight stages, only ~30 pages.आठ चरणको मूल स्रोत, जम्मा ~३० पृष्ठ।
PaperHarlow (1958), "The nature of love": the monkey experiments behind everything we teach about attachment.आसक्ति-शिक्षाको पछाडिका बाँदर-प्रयोग।

This page will still be here tomorrow, and it reads differently once you have met its ideas in real life.यो पृष्ठ भोलि पनि यहीँ हुनेछ, र वास्तविक जीवनमा यी कुरा भेटेपछि यसैलाई पढ्दा अर्कै अर्थ खुल्छ।