Section 11खण्ड ११about 4 min · no rushकरिब ४ मिनेट · हतार छैन

A gentle note before you read: symptom lists make almost everyone recognise themselves somewhere. That is a normal effect of reading, not a diagnosis. If something here stays on your mind, a conversation with a professional helps more than re-reading.पढ्नुअघि एउटा कोमल कुरा: लक्षण-सूची पढ्दा झन्डै सबैलाई कतै न कतै आफ्नै झल्को मिल्छ। त्यो पढाइको सामान्य असर हो, निदान होइन। कुनै कुरा मनमा अडिरह्यो भने फेरि-फेरि पढ्नुभन्दा पेसागत व्यक्तिसँगको कुराकानीले बढी सघाउँछ।

11

Schizophrenia spectrum & other psychotic disordersस्किजोफ्रेनिया र अन्य मनोविकृति

The curriculum's fourth named type. Psychosis = a break with shared reality: delusions, hallucinations, disorganisation. The counselor's role is detection, family psychoeducation, and referral, not solo management.

पाठ्यक्रमको चौथो नामित प्रकार। मनोविकृति = साझा यथार्थसँग सम्बन्ध टुट्नु: भ्रम, मतिभ्रम, अव्यवस्थित सोच। परामर्शकर्ताको भूमिका पहिचान, पारिवारिक मनोशिक्षा र रेफरल हो, एक्लै व्यवस्थापन होइन।

If someone is hearing voices or believing things that frighten them: stay calm, keep them safe, and take them to a hospital psychiatric service, or call 1166 or 1660 012 1600. This is an illness that treatment helps; it is not a curse or a punishment.

कसैले आवाज सुनिरहेको छ वा डरलाग्दा कुरामा विश्वास गरिरहेको छ भने: शान्त रहनुहोस्, उसलाई सुरक्षित राख्नुहोस्, र अस्पतालको मनोचिकित्सा सेवामा लैजानुहोस्, वा ११६६ वा १६६० ०१२ १६०० मा फोन गर्नुहोस्। यो उपचारले सघाउने रोग हो; श्राप वा दण्ड होइन।

Schizophreniaस्किजोफ्रेनिया

CTEVT PSC curriculumसीटीईभीटी पाठ्यक्रम295.90 · F20.9

Positive symptoms: added to experienceसकारात्मक लक्षण, अनुभवमा थपिने

  • Delusions: fixed false beliefs (persecution, reference, grandeur, control)
  • Hallucinations: perceptions without stimulus; hearing voices is the classic
  • Disorganised speech: derailment, incoherence, "word salad"
  • Grossly disorganised or catatonic behaviour
  • भ्रम (डिलुजन), अटल झूटा विश्वास (सताइने, सन्दर्भ, महानता, नियन्त्रण)
  • मतिभ्रम (ह्यालुसिनेसन), उत्तेजनाविनाको अनुभूति; आवाज सुन्नु शास्त्रीय रूप
  • अव्यवस्थित बोली, कुरा बरालिने, असंगत, «शब्दको खिचडी»
  • चरम अव्यवस्थित वा क्याटाटोनिक व्यवहार

Negative symptoms: subtracted from experienceनकारात्मक लक्षण, अनुभवबाट घट्ने

  • Diminished emotional expression: flat affect, monotone
  • Avolition: loss of motivated, purposeful activity
  • Alogia (poverty of speech) · anhedonia · asociality
  • Negative symptoms predict long-term disability more than positive ones
  • भावनात्मक अभिव्यक्ति घट्नु, निर्जीव अनुहार, एकनासे बोली
  • इच्छाशक्ति हराउनु (एभोलिसन), उद्देश्यपूर्ण काम छुट्दै जानु
  • बोली न्यून हुनु · आनन्द हराउनु · समाजबाट टाढिनु
  • दीर्घकालीन अपाङ्गता सकारात्मकभन्दा नकारात्मक लक्षणले बढी निर्धारण गर्छ
DSM-5 CriteriaDSM-5 मापदण्ड
  1. 2 or more of 5, each present a significant portion of one month (less if treated), and at least one must be (1), (2), or (3): delusions · hallucinations · disorganised speech · grossly disorganised/catatonic behaviour · negative symptoms.
  2. Functioning (work, relationships, self-care) markedly below the level before onset.
  3. Continuous signs for at least 6 months, including ≥1 month of active symptoms (may include prodromal/residual periods).
  4. Schizoaffective disorder and mood disorder with psychotic features ruled out.
  5. Not attributable to a substance or medical condition.
  6. If autism or a childhood communication disorder is present, prominent delusions or hallucinations ≥1 month are also required.
  1. ५ मध्ये २ वा बढी, एक महिनाको उल्लेख्य अवधिसम्म (उपचारमा कम), कम्तीमा एउटा (१), (२) वा (३) हुनुपर्छ: भ्रम · मतिभ्रम · अव्यवस्थित बोली · चरम अव्यवस्थित/क्याटाटोनिक व्यवहार · नकारात्मक लक्षण।
  2. काम, सम्बन्ध, आत्म-हेरचाह, सुरुअघिको स्तरभन्दा स्पष्ट तल।
  3. कम्तीमा ६ महिना निरन्तर सङ्केत, जसमा कम्तीमा १ महिना सक्रिय लक्षण।
  4. स्किजोअफेक्टिभ र मनोविकृति-सहितको मुड-विकार हटाइएको।
  5. लागुपदार्थ वा शारीरिक रोगका कारण होइन।
  6. अटिजम/बाल सञ्चार-विकार छ भने कम्तीमा १ महिनाको स्पष्ट भ्रम वा मतिभ्रम पनि चाहिन्छ।

Cousins on the spectrum: Brief psychotic disorder (298.8/F23): ≥1 day, <1 month, full return, often after acute stress (including postpartum). Schizophreniform: schizophrenia picture, 1–6 months. Delusional disorder (297.1/F22): delusions ≥1 month with otherwise preserved functioning. Schizoaffective: schizophrenia criteria plus major mood episodes, with ≥2 weeks of psychosis without mood symptoms.

स्पेक्ट्रमका नातेदार: छोटो मनोविकृति (F23); कम्तीमा १ दिन, <१ महिना, पूर्ण फिर्ती, प्रायः तीव्र तनावपछि (सुत्केरी अवस्थासहित)। स्किजोफ्रेनिफर्म, उही चित्र, १–६ महिना। भ्रम विकार (F22): कम्तीमा १ महिना भ्रम, अरू काम सामान्य। स्किजोअफेक्टिभ, स्किजोफ्रेनिया + प्रमुख मुड-एपिसोड, र मुडविना कम्तीमा २ हप्ता मनोविकृति।

Internationalअन्तर्राष्ट्रिय

Lifetime prevalence ~0.3–0.7% in every population studied; onset typically late teens to early 30s, earlier in men. A famous WHO cross-national finding: outcomes were often better in lower-income countries; family involvement and social reintegration appear protective (later re-analyses have contested how general this finding is).

अध्ययन गरिएका सबै जनसंख्यामा जीवनकाल व्यापकता ~०.३–०.७%; सुरुवात प्रायः किशोरावस्थाको अन्त्यदेखि ३० को सुरुसम्म, पुरुषमा अलि चाँडो। डब्ल्यूएचओको चर्चित निष्कर्ष: कम आय भएका देशहरूमा परिणाम प्रायः राम्रो, पारिवारिक संलग्नता र सामाजिक पुनःएकीकरण संरक्षक देखिन्छन् (पछिका पुनर्विश्लेषणले यो निष्कर्ष कति सामान्य हो भन्नेमा प्रश्न उठाएका छन्)।

Nepalनेपाल

Stigma is the central fact: "paagal" labels, hidden family members, and in the worst cases chaining; plus years of dhami-jhankri treatment before any clinical contact. Hearing culturally sanctioned voices (a deceased relative during mourning, deity communication in trance for a jhankri) is not psychosis; the flags are decline in functioning, disorganisation, and distress. First contact is often the counselor's: your jobs are early detection (duration! functioning!), urgent psychiatric referral, family psychoeducation, and protecting the client's dignity and safety.

कलंक नै केन्द्रीय तथ्य हो: «पागल» भन्ने लेबल, लुकाइएका परिवारजन, चरम अवस्थामा साङ्लाले बाँध्ने, र क्लिनिक पुग्नुअघि वर्षौंको धामी-झाँक्री उपचार। सांस्कृतिक रूपमा मान्य आवाज (शोकमा दिवंगत आफन्तको बोली, झाँक्रीको देवता-सम्पर्क) मनोविकृति होइन; खतराका सङ्केत हुन्, कामकाज खस्कनु, अव्यवस्था, पीडा। पहिलो सम्पर्क प्रायः परामर्शकर्तासँगै हुन्छ: तपाईंको काम, चाँडो पहिचान (अवधि! कामकाज!), तत्काल मनोचिकित्सकीय रेफरल, पारिवारिक मनोशिक्षा, र सेवाग्राहीको मर्यादा-सुरक्षा।

POSITIVE: added to experience सकारात्मक: अनुभवमा थपिने NEGATIVE: taken from experience नकारात्मक: अनुभवबाट घट्ने hallucinations: hearing voices आवाज सुन्नु (ह्यालुसिनेसन) delusions: fixed false beliefs अटल झूटा विश्वास (भ्रम) disorganised speech and behaviour अस्तव्यस्त बोली र व्यवहार respond to medicines औषधिले सुधार्छ flat affect: little expression भावशून्य अनुहार avolition: no drive to start केही सुरु गर्ने इच्छा नै हराउनु alogia, withdrawal कम बोल्ने, एक्लिने respond slowly; need family support बिस्तारै सुध्रन्छ; परिवारको सहयोग चाहिन्छ Words that harm: "paagal", "baulaho", "possessed" · Words that help: illness, treatment, recovery हानि गर्ने शब्द: «पागल», «बौलाहो», «लागेको» · सघाउने शब्द: रोग, उपचार, निको Families hear negative symptoms as laziness; naming them as part of the illness changes how the person is treated at home. परिवारले नकारात्मक लक्षणलाई अल्छी ठान्छ; तिनलाई रोगकै अंश भनेर नाम दिँदा घरमा व्यवहार फेरिन्छ।
Two kinds of symptom, two kinds of misunderstanding. Positive symptoms frighten the family; negative symptoms get mistaken for laziness. Psychoeducation that names both is the counselor's most useful hour in a psychosis household.
दुई किसिमका लक्षण, दुई किसिमका गलतफहमी। सकारात्मक लक्षणले परिवारलाई डराउँछ; नकारात्मक लक्षणलाई अल्छी ठानिन्छ। दुवैलाई नाम दिने मनोशिक्षा मनोविकृति भएको घरमा परामर्शकर्ताको सबैभन्दा उपयोगी घण्टा हो।
A skill to try · two minutesअभ्यास गर्ने सीप · दुई मिनेट

For families: steady the everyday. Recovery leans on rhythm: regular sleep, meals at usual times, one shared simple task (shelling peas, folding clothes), and a calm, low-criticism home voice. Argue with the illness never, with the person never; keep the routine and the warmth.

परिवारका लागि: दैनिकी स्थिर राख्नुहोस्। सुधार लयमा अडिन्छ: नियमित निद्रा, उही समयको खाना, एउटा सँगै गरिने सानो काम (केराउ छोडाउने, लुगा पट्याउने), र शान्त, आलोचना-कम घरको बोली। रोगसँग पनि बहस नगर्ने, व्यक्तिसँग पनि नगर्ने; दिनचर्या र न्यानोपन जोगाउनुहोस्।

A coping skill, not a treatment: it supports care, it does not replace it.यो सामना गर्ने सीप हो, उपचार होइन: यसले हेरचाहलाई सघाउँछ, प्रतिस्थापन गर्दैन।

Key pointsमुख्य बुँदा
  1. Psychosis is a break with shared reality: delusions, hallucinations, disorganised thinking.
  2. It is an illness that medicines and family support treat; it is not possession, karma or a curse.
  3. The counselor's job is early detection, family psychoeducation and referral, never solo management.
  1. मनोविकृति साझा वास्तविकतासँगको विच्छेद हो: भ्रम, आवाज सुन्नु, अस्तव्यस्त सोच।
  2. यो औषधि र पारिवारिक सहयोगले उपचार हुने रोग हो; लाग्नु, कर्म वा श्राप होइन।
  3. परामर्शकर्ताको काम चाँडो पहिचान, परिवारलाई मनोशिक्षा र रेफरल हो, एक्लै व्यवस्थापन कहिल्यै होइन।
Quick checkछिटो जाँच

Three friendly questions to settle what you just read. This is reassurance, not a test: a wrong tap is part of learning, and you can try again.भर्खर पढेको कुरा सम्झन सघाउने तीन सहज प्रश्न। यो परीक्षा होइन, ढुक्क भएर सिक्ने अभ्यास हो: गलत छनोट पनि सिकाइकै अंश हो, फेरि प्रयास गर्न पाइन्छ।

Which is a negative symptom?कुनचाहिँ नकारात्मक लक्षण हो?

Schizophrenia requires continuous signs for at least:स्किजोफ्रेनियामा निरन्तर सङ्केत कम्तीमा:

A jhankri hearing a deity during ritual trance is:अनुष्ठानको ट्रान्समा झाँक्रीले देवता सुन्नु:

Learn moreथप सिक्नुहोस्

Pick one, not all: these are chosen to be light, not exhaustive.सबै होइन, एउटा रोज्नुहोस्, यी हल्का, सजिला स्रोत हुन्।

Video · 5 minWhat is schizophrenia? (TED-Ed, Anees Bahji): Positive/negative symptoms in five calm minutes.सकारात्मक/नकारात्मक लक्षण ५ मिनेटमा।
ArticleWHO fact sheet: Schizophrenia; Includes the human-rights and stigma angle relevant to Nepal.नेपालसँग मिल्ने कलंक र मानव-अधिकार पक्ष समेत।
BookThe Center Cannot Hold (Elyn Saks): A law professor's memoir of living with schizophrenia.स्किजोफ्रेनियासँग बाँचेकी प्राध्यापकको आत्मकथा।

Learning about the mind can stir the mind. If something here sat heavily, saying it aloud to someone you trust helps.मनका कुरा पढ्दा मन नै हल्लिन सक्छ। कुनै कुरा गह्रौं लाग्यो भने भरपर्दो मान्छेलाई भन्दा हलुका हुन्छ।