Section 14खण्ड १४about 4 min · no rushकरिब ४ मिनेट · हतार छैन

A gentle note before you read: symptom lists make almost everyone recognise themselves somewhere. That is a normal effect of reading, not a diagnosis. If something here stays on your mind, a conversation with a professional helps more than re-reading.पढ्नुअघि एउटा कोमल कुरा: लक्षण-सूची पढ्दा झन्डै सबैलाई कतै न कतै आफ्नै झल्को मिल्छ। त्यो पढाइको सामान्य असर हो, निदान होइन। कुनै कुरा मनमा अडिरह्यो भने फेरि-फेरि पढ्नुभन्दा पेसागत व्यक्तिसँगको कुराकानीले बढी सघाउँछ।

14

Sleep-wake disordersनिद्रा-जागरण विकारहरू

Sleep is the most sensitive indicator of a client's mental state, and the thing you can most reliably improve in the first three sessions. DACUM lists "assess sleep disturbances" and "assess nightmare" as separate tasks.

निद्रा मानसिक अवस्थाको सबैभन्दा संवेदनशील सूचक हो, र पहिला तीन सत्रमा सबैभन्दा भरपर्दो सुधार्न सकिने कुरा। DACUM मा «निद्रा गडबडी मूल्याङ्कन» र «डरलाग्दो सपना मूल्याङ्कन» छुट्टाछुट्टै कार्य छन्।

awake ब्युँझेको deep गहिरो 10 pm · · · · · a full night · · · · · 6 am राति १० · · · · · पूरै रात · · · · · बिहान ६ REM REM First third: deep NREM पहिलो तिहाइ, गहिरो NREM sleep terrors · sleepwalking (no recall) निद्रा-त्रास · निद्रामा हिँड्ने (सम्झना हुँदैन) Second half: REM-rich दोस्रो आधा: REM-प्रधान nightmares (vivid recall) · REM behaviour disorder डरलाग्दा सपना (स्पष्ट सम्झना) · RBD
One night, mapped. Deep non-REM sleep piles up in the first third of the night: that is where sleep terrors and sleepwalking erupt, with no memory after. REM stretches lengthen toward morning: that is where nightmares (remembered vividly) and REM sleep behaviour disorder live. The exam question "terror or nightmare?" is answered by the clock and the memory.
एउटा रातको नक्सा। गहिरो NREM निद्रा रातको पहिलो तिहाइमा थुप्रिन्छ, निद्रा-त्रास र निद्रामा हिँड्ने त्यहीँ हुन्छ, पछि सम्झना हुँदैन। बिहानतिर REM लम्बिँदै जान्छ, डरलाग्दा सपना (स्पष्ट सम्झिने) र RBD त्यहाँ बस्छन्। «त्रास कि सपना?» भन्ने परीक्षा-प्रश्नको उत्तर घडी र सम्झनाले दिन्छ।

Insomnia Disorder; the one you will meet mostअनिद्रा विकार, सबैभन्दा धेरै भेटिने

Beyond curriculumपाठ्यक्रमभन्दा बाहिर307.42 · F51.01
DSM-5 CriteriaDSM-5 मापदण्ड
  1. Dissatisfaction with sleep quantity or quality, with one or more of: difficulty initiating sleep · difficulty maintaining sleep · early-morning awakening without return to sleep.
  2. Clinically significant distress or impairment (daytime fatigue, concentration, mood, work).
  3. At least 3 nights per week;
  4. for at least 3 months;
  5. despite adequate opportunity for sleep.
  6. Not better explained by another sleep-wake disorder;
  7. not attributable to a substance;
  8. coexisting mental and medical conditions do not adequately explain it.
  1. निद्राको मात्रा वा गुणस्तरप्रति असन्तुष्टि, एक वा बढी: निद्रा लाग्नै गाह्रो · निद्रा टिकाउनै गाह्रो · बिहानै ब्युँझेर फेरि निदाउन नसक्ने।
  2. उल्लेखनीय पीडा वा दिउँसोको बाधा (थकाइ, ध्यान, मुड, काम)।
  3. हप्तामा कम्तीमा ३ रात;
  4. कम्तीमा ३ महिना;
  5. सुत्ने पर्याप्त अवसर हुँदाहुँदै।
  6. अर्को निद्रा-विकारले व्याख्या हुँदैन;
  7. लागुपदार्थका कारण होइन;
  8. सँगैका मानसिक/शारीरिक रोगले पूर्ण व्याख्या गर्दैनन्।
DisorderCodeCore feature
Hypersomnolence disorderF51.11Excessive sleepiness despite ≥7 h sleep; unrefreshing naps
NarcolepsyG47.41xIrresistible sleep attacks + cataplexy / hypocretin deficiency / SOREMPs
Obstructive sleep apnoeaG47.33≥5 apnoeas-hypopnoeas/hour + snoring or daytime sleepiness, or ≥15/hour regardless of symptoms
Circadian rhythm disordersG47.2xBody clock misaligned with required schedule (shift work, delayed phase)
NREM arousal disordersF51.3/.4Sleepwalking · sleep terrors: first third of night, no recall
Nightmare disorderF51.5Extended dysphoric dreams, second half of night, vivid recall
REM sleep behaviour disorderG47.52Dream enactment: REM without muscle paralysis
Restless legs syndromeG25.81Urge to move legs, worse at rest and night, relieved by movement
विकारकोडमुख्य लक्षण
अति-निद्रा विकारF51.11कम्तीमा ७ घण्टा सुते पनि अत्यधिक निद्रा; झपक्क निदाएर पनि ताजगी नहुने
नार्कोलेप्सीG47.41xरोक्नै नसकिने निद्रा-आक्रमण + हाँस्दा शरीर गल्ने (क्याटाप्लेक्सी)
अब्सट्रक्टिभ स्लिप एप्नियाG47.33प्रति घण्टा कम्तीमा ५ पटक सास रोकिने + घुर्ने वा दिउँसो निद्रा, वा लक्षण जेसुकै होस् प्रति घण्टा कम्तीमा १५
सर्केडियन लय विकारG47.2xशरीर-घडी र चाहिने तालिकाको बेमेल (रात्रि-पाली, ढिलो-चरण)
NREM जागरण विकारF51.3/.4निद्रामा हिँड्ने · निद्रा-त्रास, रातको पहिलो तिहाइ, सम्झना हुँदैन
डरलाग्दो-सपना विकारF51.5लामा, पीडादायी सपना, रातको दोस्रो आधा, स्पष्ट सम्झना
REM व्यवहार विकारG47.52सपना «अभिनय» गर्ने: REM मा मांसपेशी पक्षाघात नहुने
रेस्टलेस लेग्सG25.81खुट्टा चलाउनैपर्ने छटपटी, आराममा र राति बढ्ने, चलाउँदा कम
Nepalनेपाल

"Nindra lagdaina" is among the most common presenting complaints in Nepali primary care, and often the socially acceptable doorway to depression, anxiety, or trauma underneath. Ask about tea (strong, late, many cups), load-shedding-era phone habits, shift work in security and transport jobs, and crowded sleeping rooms. Sleep hygiene plus stimulus control is a counselor-deliverable intervention with fast, credibility-building results.

«निद्रा लाग्दैन» नेपाली प्राथमिक सेवामा सबैभन्दा सामान्य गुनासामध्ये हो, र प्रायः भित्रको उदासी, चिन्ता वा आघातसम्म पुग्ने सामाजिक रूपमा स्वीकार्य ढोका। सोध्नुहोस्: कडा/धेरै/अबेरको चिया, राति फोन चलाउने बानी, सुरक्षा-यातायात पेसाको पालो-काम, खचाखच सुत्ने कोठा। निद्रा-स्वच्छता + स्टिमुलस कन्ट्रोल, परामर्शकर्ता आफैंले दिन सक्ने, छिटो नतिजा दिने, विश्वास जित्ने हस्तक्षेप हो।

A skill to try · two minutesअभ्यास गर्ने सीप · दुई मिनेट

The wind-down hour. Screens away one hour before bed; same wake time daily, even after a bad night; the 4-in 6-out breath once in bed. Awake more than 20 minutes? Get up, sit in dim light, return only when sleepy: the bed must mean sleep, not struggle.

सुत्नुअघिको शान्त घण्टा। सुत्नु एक घण्टाअघि स्क्रिन टाढा; जस्तो रात बिते पनि उठ्ने समय उही; ओछ्यानमा पुगेर ४-भित्र ६-बाहिर सास। २० मिनेटभन्दा बढी निद्रा लागेन? उठेर मधुरो उज्यालोमा बस्नुहोस्, निद्रा लागेपछि मात्र फर्किनुहोस्: ओछ्यानको अर्थ निद्रा होस्, सङ्घर्ष होइन।

A coping skill, not a treatment: it supports care, it does not replace it.यो सामना गर्ने सीप हो, उपचार होइन: यसले हेरचाहलाई सघाउँछ, प्रतिस्थापन गर्दैन।

Key pointsमुख्य बुँदा
  1. Insomnia is trouble falling or staying asleep at least three nights a week for three months, with daytime cost.
  2. Sleep is the most sensitive sign of mental state and the easiest thing to improve early in counselling.
  3. Same wake time daily, screens away, bed only for sleep: the wind-down routine beats sleeping pills over time.
  1. अनिद्रा भनेको तीन महिनासम्म हप्तामा कम्तीमा तीन रात सुत्न वा सुतिरहन गाह्रो, दिउँसो असरसहित।
  2. निद्रा मानसिक अवस्थाको सबैभन्दा संवेदनशील सूचक हो र परामर्शको सुरुमै सुधार्न सकिने सबैभन्दा सजिलो कुरा।
  3. हरेक दिन उही उठ्ने समय, स्क्रिन टाढा, ओछ्यान निद्राका लागि मात्र: यो दिनचर्या लामो समयमा निद्राको औषधिलाई जित्छ।
Quick checkछिटो जाँच

Three friendly questions to settle what you just read. This is reassurance, not a test: a wrong tap is part of learning, and you can try again.भर्खर पढेको कुरा सम्झन सघाउने तीन सहज प्रश्न। यो परीक्षा होइन, ढुक्क भएर सिक्ने अभ्यास हो: गलत छनोट पनि सिकाइकै अंश हो, फेरि प्रयास गर्न पाइन्छ।

Insomnia disorder's thresholds:अनिद्रा विकारको मापदण्ड:

Sleep terrors differ from nightmares because terrors:निद्रा-त्रास डरलाग्दो सपनाभन्दा फरक हुनुको कारण:

The counselor's first sleep intervention is:परामर्शकर्ताको पहिलो निद्रा-हस्तक्षेप:

Learn moreथप सिक्नुहोस्

Pick one, not all: these are chosen to be light, not exhaustive.सबै होइन, एउटा रोज्नुहोस्, यी हल्का, सजिला स्रोत हुन्।

Video · 5 minWhat causes insomnia? (TED-Ed): The vicious cycle of trying too hard to sleep.निदाउन बल गर्दाको दुष्चक्र।
Video · 19 minSleep is your superpower (Matt Walker, TED): Motivation for clients who think sleep is wasted time.निद्रालाई समयको बर्बादी ठान्नेका लागि।
Book chapterWhy We Sleep (Matthew Walker): ch. 1–2: Readable science of the hypnogram above.माथिको चित्रको पठनीय विज्ञान।

In the flow? The next chapter is one click below. Tired? Stopping here is also progress.पढ्ने जोश छ? अर्को खण्ड एक क्लिक तल छ। थाक्नुभयो? यहीँ रोकिनु पनि प्रगति हो।