Section 15खण्ड १५about 4 min · no rushकरिब ४ मिनेट · हतार छैन

A gentle note before you read: symptom lists make almost everyone recognise themselves somewhere. That is a normal effect of reading, not a diagnosis. If something here stays on your mind, a conversation with a professional helps more than re-reading.पढ्नुअघि एउटा कोमल कुरा: लक्षण-सूची पढ्दा झन्डै सबैलाई कतै न कतै आफ्नै झल्को मिल्छ। त्यो पढाइको सामान्य असर हो, निदान होइन। कुनै कुरा मनमा अडिरह्यो भने फेरि-फेरि पढ्नुभन्दा पेसागत व्यक्तिसँगको कुराकानीले बढी सघाउँछ।

15

Substance-related & addictive disordersलागुपदार्थ र कुलत विकारहरू

A CTEVT PSC curriculum topic (substance abuse and the stages of change). DSM-5 merged the old "abuse" and "dependence" into one graded disorder per substance.

सीटीईभीटी पाठ्यक्रमको विषय (लागुपदार्थ दुर्व्यसन र परिवर्तनका चरण)। DSM-5 ले पुराना «दुरुपयोग» र «परनिर्भरता» लाई प्रत्येक पदार्थको एउटै श्रेणीकृत विकारमा गाभ्यो।

Shaking, sweating, confusion, seeing things, or a fit after stopping heavy drinking or sleeping pills is withdrawal and can be dangerous: go to a hospital today. For thoughts of self-harm, call 1166.

धेरै रक्सी वा निद्राको औषधि छोडेपछि काम्नु, पसिना आउनु, अलमल, नदेखिने कुरा देख्नु, वा दौरा आउनु विथड्रअल हो र खतरनाक हुन सक्छ: आजै अस्पताल जानुहोस्। आत्म-हानिको सोच आए ११६६ मा फोन गर्नुहोस्।

Substance Use Disorder; the 11-criteria frameलागुपदार्थ प्रयोग विकार, ११-मापदण्ड ढाँचा

e.g. alcoholजस्तै रक्सी · F10.x CTEVT PSC curriculumसीटीईभीटी पाठ्यक्रम

A problematic pattern of use causing clinically significant impairment or distress, shown by ≥2 of 11 criteria within 12 months. Severity: 2–3 mild · 4–5 moderate · ≥6 severe. The same frame applies to alcohol, opioids, cannabis, stimulants, sedatives, tobacco, and gambling disorder sits beside them as the one behavioural addiction.

चिकित्सकीय रूपमा उल्लेखनीय हानि वा पीडा निम्त्याउने प्रयोगको समस्याग्रस्त ढाँचा: १२ महिनाभित्र ११ मध्ये कम्तीमा २ मापदण्ड। गम्भीरता: २–३ हल्का · ४–५ मध्यम · कम्तीमा ६ गम्भीर। यही ढाँचा रक्सी, अफिमजन्य, गाँजा, उत्तेजक, निद्राका औषधि, सुर्तीमा लागू हुन्छ, र जुवा-कुलत एक मात्र व्यवहारजन्य कुलतका रूपमा सँगै बस्छ।

Impaired control (1–4)नियन्त्रण गुम्नु (१–४)

  • More/longer than intended
  • Wants to cut down, can't
  • Much time obtaining, using, recovering
  • Craving
  • सोचेभन्दा धेरै/लामो प्रयोग
  • घटाउन खोज्छ, सक्दैन
  • जुटाउन-खान-तंग्रिन धेरै समय
  • तीव्र तलतल

Social impairment (5–7)सामाजिक क्षति (५–७)

  • Fails role obligations
  • Continues despite relationship problems
  • Gives up important activities
  • घर-काम-पढाइका जिम्मेवारी चुक्ने
  • सम्बन्ध बिग्रँदा पनि जारी
  • महत्त्वपूर्ण काम-सङ्गत छोड्ने

Risky use (8–9)जोखिमपूर्ण प्रयोग (८–९)

  • Use in hazardous situations
  • Continues despite physical/psychological harm
  • खतरनाक अवस्थामा प्रयोग (सवारी…)
  • शारीरिक/मानसिक हानि हुँदा पनि जारी

Pharmacological (10–11)औषधीय (१०–११)

  • Tolerance: needs more for the same effect
  • Withdrawal, or use to avoid withdrawal
  • सहनशीलता, उही असरका लागि बढी चाहिने
  • छुटाउँदा लक्षण, वा ती छल्न प्रयोग
Nepal · Internationalनेपाल · अन्तर्राष्ट्रिय

Globally, alcohol and tobacco dwarf all illicit drugs in disease burden. In Nepal, alcohol sits inside culture unevenly, customary in some communities, prohibited in others, so "how much is a problem" must be judged by the 11 criteria, not by drinking per se. Home-brew (raksi, jaand) makes quantity hard to estimate; ask in local units. Watch returned migrant workers, transport and security workers; and screen for depression and suicide risk alongside alcohol in every assessment. Pair the criteria with the Stages of Change (precontemplation → contemplation → preparation → action → maintenance → relapse) from your Month-4 block for counseling planning.

विश्वभर रोग-भारमा रक्सी र सुर्तीले सबै अवैध लागुपदार्थलाई उछिन्छन्। नेपालमा रक्सी संस्कृतिभित्र असमान बसेको छ, कतै परम्परागत, कतै निषिद्ध, त्यसैले «कति भए समस्या» भन्ने पिउनु आफैंले होइन, ११ मापदण्डले जाँचिन्छ। घरेलु रक्सी-जाँडको मात्रा अनुमान गाह्रो, स्थानीय एकाइमा सोध्नुहोस्। फर्केका प्रवासी श्रमिक, यातायात-सुरक्षा पेसामा ध्यान दिनुहोस्; हरेक मूल्याङ्कनमा रक्सीसँगै उदासी र आत्महत्या-जोखिम पनि जाँच्नुहोस्। परामर्श-योजनाका लागि परिवर्तनका चरणहरू (पूर्व-चिन्तन → चिन्तन → तयारी → कार्य → निरन्तरता → पुनरावृत्ति) सँग जोड्नुहोस्।

Intoxication / binge नशा / अत्यधिक सेवन the pleasure shrinks with every round हरेक पटक आनन्द घट्दै जान्छ Withdrawal विथड्रअल shaking, sweating, low mood: using now just to feel "normal" काम्ने, पसिना, उदासी: अब «सामान्य» महसुस गर्नैका लागि सेवन Craving तलतल cues fire it: payday, old friends, the tea shop, stress, a quarrel सङ्केतले सल्काउँछ: तलब, पुराना साथी, भट्टी, तनाव, झगडा Preoccupation एकोहोरो सोच planning the next use while promising to stop छोड्छु भन्दै अर्को सेवनको योजना each turn tightens: tolerance ↑ control ↓ हरेक फन्कोमा कसिन्छ: सहनसीमा ↑ नियन्त्रण ↓ a brain circuit, not a character flaw मस्तिष्कको परिपथ हो, चरित्रको खोट होइन
The addiction cycle (after Koob & Volkow's three-stage model). Counselling enters at the craving stage: mapping each person's cues and building a plan for the moment the tea shop comes into view, which is why "just promise to stop" fails and cue-plans work.
कुलतको चक्र (कुब र भोल्कोको तीन-चरण मोडेलअनुसार)। परामर्श तलतल-चरणमा छिर्छ: हरेक व्यक्तिका सङ्केत पहिचान गरेर भट्टी देखिने क्षणकै योजना बनाउने; त्यसैले «छोड्छु भन» मात्रले काम गर्दैन, सङ्केत-योजनाले गर्छ।
Precontemplation पूर्व-चिन्तन "I have no problem" «मलाई समस्या छैन» Contemplation चिन्तन "maybe, some day" «सायद, कुनै दिन» Preparation तयारी small steps, a date साना कदम, एउटा मिति Action कार्य changing, needs support परिवर्तन गर्दै, सहयोग चाहिन्छ Maintenance कायम राख्ने new habits hold नयाँ बानी टिक्छ relapse: back to contemplation, not to zero पुनरावृत्ति: शून्यमा होइन, चिन्तनमा फर्कने stages of change परिवर्तनका चरण Prochaska & DiClemente प्रोचास्का र डिक्लेमेन्टे Meet the client where they are: information for precontemplation, weighing pros and cons for contemplation, सेवाग्राही जहाँ छ त्यहीँ भेट्नुहोस्: पूर्व-चिन्तनमा सूचना, चिन्तनमा फाइदा-बेफाइदा तौलने, a plan for preparation, support for action. Relapse is expected; it re-enters the wheel. तयारीमा योजना, कार्यमा सहयोग। पुनरावृत्ति अपेक्षित हो; चक्रमै फर्किन्छ।
The stages of change (Prochaska and DiClemente). The counselor's job changes with the stage: information, then weighing, then planning, then support. Relapse re-enters the wheel; it is expected, not failure.
परिवर्तनका चरण (प्रोचास्का र डिक्लेमेन्टे)। चरणसँगै परामर्शकर्ताको काम फेरिन्छ: सूचना, अनि तौलने, अनि योजना, अनि सहयोग। पुनरावृत्ति चक्रमै फर्किन्छ; यो अपेक्षित हो, असफलता होइन।
A skill to try · two minutesअभ्यास गर्ने सीप · दुई मिनेट

Ride the craving. A craving crests and passes, often within 20 to 30 minutes; the cycle diagram above shows the moment it strikes. Delay (10 minutes first), drink water, move your feet, phone one safe person. You do not have to defeat the wave, only outlast it. This is for cravings; shaking, sweating, confusion or fits after stopping heavy alcohol or sleeping-pill use is withdrawal, and needs a doctor.

तलतलको छाल पार गर्नुहोस्। तलतल उठ्छ र प्रायः २०-३० मिनेटभित्र आफैं मत्थर हुन्छ; कुन क्षण आइपर्छ, माथिको चक्र-चित्रले देखाउँछ। ढिलाइ गर्नुहोस् (पहिला १० मिनेट), पानी पिउनुहोस्, हिँड्नुहोस्, एक भरपर्दो मान्छेलाई फोन गर्नुहोस्। छाल जित्नुपर्दैन, कुर्न सके पुग्छ। यो तलतलका लागि हो; धेरै रक्सी वा निद्राको औषधि छोडेपछि काम्ने, पसिना आउने, अलमल वा दौरा आउनु विथड्रअल हो, र डाक्टर चाहिन्छ।

A coping skill, not a treatment: it supports care, it does not replace it.यो सामना गर्ने सीप हो, उपचार होइन: यसले हेरचाहलाई सघाउँछ, प्रतिस्थापन गर्दैन।

Key pointsमुख्य बुँदा
  1. Substance use disorder is a pattern of use causing harm, judged by 11 criteria, not by how much someone drinks.
  2. Addiction is a cycle: use, withdrawal, craving, use again; tolerance rises and control falls each turn.
  3. Meet the client at their stage of change; withdrawal from heavy alcohol or sedatives can be dangerous and needs a doctor.
  1. लागुपदार्थ प्रयोग विकार हानि निम्त्याउने प्रयोगको ढाँचा हो, ११ मापदण्डले जाँचिन्छ, कति पिउँछ भन्नेले होइन।
  2. कुलत एउटा चक्र हो: प्रयोग, विथड्रअल, तलतल, फेरि प्रयोग; हरेक फन्कोमा सहनशीलता बढ्छ र नियन्त्रण घट्छ।
  3. सेवाग्राहीलाई उनको परिवर्तनको चरणमै भेट्नुहोस्; धेरै रक्सी वा निद्राको औषधिको विथड्रअल खतरनाक हुन सक्छ र डाक्टर चाहिन्छ।
Quick checkछिटो जाँच

Three friendly questions to settle what you just read. This is reassurance, not a test: a wrong tap is part of learning, and you can try again.भर्खर पढेको कुरा सम्झन सघाउने तीन सहज प्रश्न। यो परीक्षा होइन, ढुक्क भएर सिक्ने अभ्यास हो: गलत छनोट पनि सिकाइकै अंश हो, फेरि प्रयास गर्न पाइन्छ।

A substance use disorder needs:लागुपदार्थ प्रयोग विकारका लागि चाहिने:

Tolerance means:सहनशीलता (टलरेन्स) भनेको:

Six or more criteria means:६ वा बढी मापदण्ड पुगे:

Learn moreथप सिक्नुहोस्

Pick one, not all: these are chosen to be light, not exhaustive.सबै होइन, एउटा रोज्नुहोस्, यी हल्का, सजिला स्रोत हुन्।

Video · 15 minEverything you think you know about addiction is wrong (TED): Connection vs addiction: reframes counseling goals. Its "connection" thesis is contested; take it as a lens, not a finding.कुलतको उल्टो बुझाइ, परामर्शको लक्ष्य फेरिदिन्छ। यसको «जडान» तर्कमा विवाद छ; यसलाई प्रमाण होइन, एउटा दृष्टिकोण मानेर हेर्नुहोस्।
Book chapterWhere There Is No Psychiatrist: alcohol & drug sections: Screening and brief intervention, step by step.स्क्रिनिङ र छोटो हस्तक्षेप, चरणबद्ध।

One idea from this page will stay with you longer than the whole page read twice. Which one is yours?पूरै पृष्ठ दुई पटक पढ्नुभन्दा यसको एउटा विचार तपाईंसँग लामो समय रहनेछ। तपाईंको चाहिँ कुन हो?